Ehli Kitap kimdir?Müslümanlar nezdinde konumları nedir? Bazı ayetlerde onlar hakkında olumlu ifadeler kullanılırken (3/113-115 ve diğerleri) bazı ayetlerde ise olumsuz ifadeler kullanılmaktadır. (4/51 ve diğerleri)
Ayrıca yemeklerinin helal olduğuna (5/5), sanıyorum kestikleri hayvanların etlerinin de helal olduğuna ve kadınlarının nikahlanabileceğine (5/5) dair ayetler var. Diğer surelerde ise müşrik olduklarına dair ayetler var. Bazı ayetlerde dost edinin bazılarında ise edinmeyin şeklinde de ayetler var.
Müslümanlar olarak Ehli Kitap’la ilişkilerimiz nasıl olmalı? Ne zaman dost kabul edeceğiz, ne zaman etmeyeceğiz?
Son olarak, müslüman erkek, Ehl-i kitabın kadınlarıyla evlenebilirken, neden müslüman kadınlar Ehl-i kitabın erkekleriyle evlenemiyor?
Cevap: Bu konuyu durumlarına göre ele almaya çalışalım:
1: Kur’an’da ehl-i kitap ibaresi bize neyi anlatıyor?
Ehl-i kitap ibaresinin Kur’an’daki kullanıldığı anlam, mensubiyet manasında bir üst kimliği ifade etmektedir. İslami manada inanan ve inanmayan fakat kendini bir anlayışa nispet eden kimse manasında kullanılmaktadır:
“Siz insanlar içerisinden çıkarılmış hayırlı bir ümmetsiniz; iyiliği emreder, kötülükten men eder ve Allah’a inanırsınız. Kitap ehli de inanmış olsalardı kendileri için daha hayırlı olurdu. İçlerinde inananlar vardır. Fakat çoğu yoldan çıkmıştır.”(3/110)
“Hepsi bir değildir. Kitap ehlinden geceleri secdeye kapanarak Allah’ın ayetlerini okuyup duranlar vardır. Bunlar Allah’a ve Ahiret gününe inanırlar. İyiliği emreder, kötülükten men ederler ve iyiliklere koşarlar. İşte bunlar iyilerdendir”(3/113-114).
Zikredilen ayetler de görüldüğü gibi yoldan çıkanı da yolda olanı da Ehli kitap olarak nitelendirilirken, daha alt kimlikler olarak ayrıştırılmaktadır. İnanan, inkar eden, gözleri yaşla dolan secdeye kapanan…gibi.
- Ehli kitab’ın Kur’an’a göre itikadi durumunun belirlenmesi:
a- “Allah, Meryem oğlu Mesih’tir” diyenler hiç şüphesiz kafir olmuşlardır.”(5/17, 5/72)
b- “Allah üçün üçüncüsüdür” diyenler de elbette kafir olmuşlardır.”(5/73)
c- “Yahudiler “Üzeyir Allah’ın oğludur” dediler. Hıristiyanlar da “Mesih (İsa) Allah’ın oğludur” dediler. Bu onların ağızlarıyla söyledikleri sözleridir ki daha önce küfretmiş kimselerin sözlerine benzetiyorlar. Allah onları kahretsin! Nasıl da haktan döndürülüyorlar!”(9/30)
“De ki. Ey Ehli Kitap: Siz Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbinizden size indirileni gereği gibi uygulamadıkça bir şey üzerinde değilsiniz.
Andolsun ki sana Rabbinden indirilen onlardan bir çoğunun azgınlığını ve inkarını artıracaktır. O halde kafirler topluluğuna üzülme.”(3/68)
d- Allah’ın genel geçer ölçüsü tüm insanlık için şöyledir: “şüphe yok ki iman edenler ile :Yahudiler, Sabiiler ve Hıristiyanlardan kim Allah’a ve Ahiret gününe iman eder ve yararlı işler yaparsa elbette onların Rableri katında mükafatları vardır. Onlara herhangi bir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir.”(2/62), (5/69)
Bunun anlamı şudur; yaşadığınız zaman, mekan ve mensubu bulunduğunuz semavi din ne olursa olsun, bu dairenin içine girmemişseniz sizin ve yaptıklarınızın Allah indinde hiçbir değer ifade etmeyeceğidir. Bugün Müslümanım diyen de Allah’a ve ahirete Allah’ın istediği gibi şeksiz ve şirksiz iman edip salih amel işlemiyorsa onun da durumu kötüdür. Allah indinde bir şey bulamayacak, hüsrana uğrayanlardan olacaktır.
- Ehli Kitab’ın kadınlarıyla evlilik konusu:
“Bugün size iyi ve temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size helal olduğu gibi, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. Ve müminlerden iffetli hür kadınlar ve sizden önce kendilerine kitap verilenlerden namuslu hür kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın, namuslu bir şekilde mehirlerini ödediğiniz takdirde, size helâldir. Her kim imanı inkâr ederse, ameli boşa gitmiş olur ve o, ahirette zarara uğrayanlardandır.”(5/5)
Burada Ehli kitabın her hanımı ile evlenmeden bahsedilmiyor. Hür ve iffetli olanlarıyla mehirlerini verip nikahlayarak evlenilmesi istenmektedir. Ayrıca zina etmenin ve gizli dost tutmanın yolları da kapatılıyor. Burada verilen izin müslümanlar lehine ve tek taraflıdır. Yani müslümanların kadınlarının da yemek konusunda olduğu gibi onların erkekleriyle evlenmeleri söz konusu değildir. Sebebiyle alakalı yorumlar yapılmakta ise de bizce Allah’ın izin vermemiş olması en geçerli sebeptir. Dinin sahibi odur. Bizler de ona tabii olmakla emrolunan kimseleriz. İşimiz inandık ve itaat ettik demektir.
“…Allah kafirlere müminlerin aleyhine asla fırsat vermez.”(4/141)
“Müşrik kadınları iman edinceye kadar nikahlamayın…”(2/221)
“Zina eden erkek ancak zina eden veya putperest bir kadınla evlenebilir, zina eden kadın da ancak zina eden veya putperest bir erkekle evlenebilir; bu müminlere haram edilmiştir…”(24/3)
Bu ayetlerin çizdiği rota korunmak kaydıyla Ehl-i kitabla evlilik söz konusu olacak demektir. Yani Ehl-i kitap olması yetmiyor. Allah’a: şirksiz inanan, ehli namus olan kimseler olması gerekiyor.
- Ehli Kitab’ın kestiklerinin yenip yenmemesi konusu:
Bu konu Maide:5’te zikredilen yiyecekler konusuna dahil kılınarak İslam’da alenen haram kılınanlar dışındaki tüm yiyecek ve içeceklere şamildir.
Yemeklerden kastın “ekmek, sebze” gibi şeyler olmayıp boğazladıkları hayvanlara da şamil olduğu ifade edilmekte ise de, burada dikkatlerden kaçırılmaması gereken, İslam’da alenen haram kılınan yiyecek ve içecekler ile kesilen hayvanların üzerine Allah’ın adının anılıp anılmaması meselesidir. Çünkü bu konu Hem Maide/3’te hem de Enam/121’de “kesilirken üzerine Allah’ın adı anılmayanlardan yemeyin…” buyurulmaktadır. Ehl-i kitap boğazladığı hayvanlara Allah’ın adını anıyor mu? Bunun yemeklerini yiyecek kimseler tarafından bilinmesi lazım. Aksi halde et ve et mamullerinden uzak durmaları gerekir. Dünyada hiç et yemeden yaşayan insanların varlığını biliyoruz. Et yemeden de yaşam devam etmektedir.
Bir de bugün Batı’da yaşayan insanların içinde bulundukları toplum açısından bir sorun ortaya çıkmaktadır. Kur’an’ın Ehli kitap dedikleri ile bugünkü Batı insanının bir ilgisi olup olmadığıdır. Bunun gözlemini yapmak, ne olduklarını yakından tanımak ve ona göre karar vermek de onların işidir diyoruz. Çünkü durum bireysel anlamda insanın genel kabul ve reddiyle alakalıdır. Hayvanı boğazlayan kimsenin anlayışı, inancının keyfiyeti durumu belirleyici olacaktır. Müslümanlar bu konuda milyonlara varan bir kemiyete sahip oldukları ülkelerde varlıklarını hissettirerek ilgili devletlerden konuya çözüm getirilmesini istemeleri gerekir. Buna hakları vardır.
5-Ehli Kitap’la ilişkilerimizin boyutları:
İlişkiler, niteliklerine göre farklılık arz etmektedir. Tebliğ ve insani ilişkiler konusunda herhangi bir ayrım gözetilmemesine rağmen, stratejik konularda fevkalade dikkatli olunması gerekmektedir. Kur’an bunu şöyle ifade etmektedir:
“Kendilerine kitaptan bir pay verilenleri görmedin mi? Sapıklığı satın alıyorlar. Sizinde yoldan sapmanızı istiyorlar.”
“Ama Allah düşmanlarınızı çok iyi bilir. Allah size dost ve yardımcı olarak yeter.”(4/44-45)
“Şu kendilerine kitaptan pay verilmiş olanları görmedin mi? Puta ve Tağuta inanıyorlar da kafirler için “bunlar Müminlerden daha doğru yoldadır” diyorlar.”(4/51)
“Ey iman edenler! Müminleri bırakıp da kafirleri dost edinmeyin. Kendi aleyhinize Allah’a apaçık bir delil mi vermek istiyorsunuz?”(4/114)
“Ey iman edenler! Babalarınız ve kardeşleriniz eğer imana küfrü tercih ediyorlarsa dost edinmeyin. Sizden kim onları dost edinirse, işte onlar zalimdirler.”(9/23).
“Ey iman edenler! Benim de düşmanım sizinde düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar size gelen hakkı inkar etmişken, onlara nasıl muhabbet gösteriyorsunuz?…”(60/1)
Ayetlerin sınırlarını çizdiği strateji gayet açıktır. İslam’ı tebliğ etmede hiç kimse için bir ayırım söz konusu değilken, dostlukta, güven duymada, örnek almada, sırdaş edinmede, dayanıp güvenmede, veli edinmede ve benzeri konularda durum değişmektedir. Bunun çerçevesini Allah çizmiştir. Sizler kendi durumunuza uyan konularda gerekli hassasiyeti göstermek suretiyle insani ilişkilerinizi sürdürürsünüz. Bu konuda herhangi bir sıkıntı söz konusu değildir
