Soru : Maide 6. ayette “Namaz için kalktığınız zaman yüzünüzü ve dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın ve başınızı meshedin ve ayaklarınızı da topuklarınıza kadar… ve su yoksa bulamazsanız avuçlarınızı temiz bir toprağa / yere vurarak yüzünüzü ve ellerinizi onunla meshedin” ayeti her vakit mi abdesti gerektiriyor? Zaman zaman aynı abdestle iki namaz kıldığımız günler oldu. Bunun hükmü nedir?
Cevap: Ayette verilen ruhsatı ve sınırlarını anlamak için yeniden okuyalım.
“Ey iman edenler! Namaz kılmaya kalktığınız zaman yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın. Başınızı meshedin, topuklara kadar ayaklarınızı da… Eğer cünüp oldunuz ise, temizlenin (boy abdesti alın). Hasta, yahut yolculukta iseniz veya biriniz tuvaletten gelirse, yahut da kadınlara dokunmuşsanız, ve bu hallerde su bulamamışsanız temiz toprakla teyemmüm edin de yüzünüzü ve (dirseklere kadar) ellerinizi onunla meshedin. Allah size herhangi bir güçlük çıkarmak istemez fakat sizi tertemiz kılmak ve size (ihsan ettiği) nimetini tamamlamak ister, umulur ki şükredersiniz.”(5/6)
Ayette geçen “Namaz kılmaya kalktığınızda“ ifadesine bakarak namaz için her kalkıldığında abdest almanın gerekli olduğu gibi bir anlam çıkartılabilir. Zira zahiriler böyle de anlamışlardır. Peygamberimiz ilk dönemde böyle uygulamış, arkadaşları da buna şahit olmuşlardır. Ancak Mekke’nin fethi günü Peygamberimiz bir abdestle beş vakit namazı kılmıştır. Hz. Ömer “Ya Resulullah, bugüne kadar yapmadığınız bir şey yaptınız“ deyince “Bilerek yaptım, Ya Ömer “ buyurmuştur. Böylece bunun caiz olduğunu da göstermiştir. Bugüne kadar da zahirilerin dışında ki alimlerin ekserisi bu görüşü tercih etmişlerdir.
Bu konuda asıl olan abdestin nasıl alınacağı ile ilgili bilgi ayetin devamında verildiği gibi hangi hallerde bozulacağı ile ilgili malumatta verilmektedir ki, hades’in vukuu ile yenilenmesi gerekmektedir. Buna bağlı olarak suyun bulunmadığı veya suyu kullanmaya mani bir durumun olması halinde Allah’tan bir kolaylık olarak bahşedilen teyemmüm’ün yapılması istenmektedir. Bu da aynen abdest ve gusül için ve hadesten temizlenmek niyetiyle yapılmaktadır. Aynen abdestle yapmamız gereken her ibadeti teyemmümle de aynı şekilde ve aynı miktarda birden fazla vakitte yapabiliriz. Ancak abdesti ve guslü bozan her şey teyemmümü de bozar. Ayrıca bizi teyemmüm etmeye götüren sebep ortadan kalkmış ise teyemmümle aldığımız abdest veya gusül de bozulur. Asıl olan su ile temizliğimizi yapmamız gerekir. Fakat teyemmümle yaptığımız ibadetlerimizi yinelememiz gerekmez.
“Namaza kalktığınızda abdest alın” emrini, ifadenin zahirine bakarak yalın bir halde alacak olursak, Her namaza kalktığımızda abdest almamız ve oturmadan namaza durmamız gerekir. Abdest aldıktan sonra oturursak, namaza kalktığımızda yeniden abdest almamız gerekir, çünkü ayetteki ifade “namaza kalktığınızda “ şeklindedir. Bunu ise zahiriler bile uygulamamışlardır. Bundan da anlaşılıyor ki, ayetin kastı namazı abdestle kılın demektir. Her defasında abdest alın teyemmüm edin anlamına gelmemektedir. Abdesti bozan bir hal vuku bulmadığı sürece bu abdest ve teyemmümle namazlarımızı kılmaya devam ederiz.
