SORU : Ayrıca İslam şeriatı ile yönetilen bir ülke diğer ülkeler ile nasıl ilişki içinde olmalı?
2-A-  Bizim dinimize karşı düşmanlıkları yoksa onlarla dost ilişkiler kurulabilir mi?
2-B-  Bizim dinimize karşı düşmanlığı varsa ancak açıkça belli etmiyorsa nasıl bir ilişki içinde olunmalı?

CEVAP: İşlerin devlet düzeyinde yürütülmesinin birkaç alternatifi vardır. İki devlet karşılıklı barış yolunu tercih eder. Aralarında barışı tesis eden antlaşmalarını yaparak, karşılıklı bu anlaşmada belirlenen şartların gereğini yaparlar. Elçilerini iyi niyet ve güven mektubu ile birbirlerine gönderirler. Her iki elçi de bulunduğu ülkede kendi devletini temsilen hareket eder. İki ülke vatandaşları da bu devleti mal ve can güvenliği açısından emin bilerek meşru zeminler üzerinden her türlü mal, kültür ve hizmet alışverişinde bulunabilirler. Hizmetler karşılıklı misliyle muamele esasına dayanır. Yani onlar sizin mallarınıza gümrük uygularsa siz de onların mallarına gümrük vergisi uygularsınız. Diğer hizmetlerde de her iki devlet kendi devletinin ve milletinin âlî menfaatlerini gözeterek hareket eder.

Şayet bu iki ülke aralarındaki ilişki çeşitli sebepler ile bozulur ve bir çatışma ortamına doğru gidilirse; karşılıklı elçilerini geri çağırırlar ve ilişkiler dondurulur. Bunun bir adım sonrası kötüye giderse savaş iyiye giderse barış olur. Barış olursa yine karşılıklı güven yenilenir ve eskisi gibi ilişkiler normale döner. Savaş olursa, mal ve can güvenliği kalmaz. Durumun normale dönmesine,  barışın sağlanmasına kadar savaş hukuku uygulanır.

Devlet düzeyindeki ilişkiler bu minval üzere sürdürülür iken her iki devletin fertleri de bu durumdan etkileneceklerdir. Ancak fertlerin kendilerini devlet yerine koyarak kendilerini aşan uygulamalara girmemeleri gerekir. Devletinin sırrını düşman tarafına sızdıracak eylem ve söylemlerden uzak durmaları gerekir. Dost edinmek söz konusu olamaz ama insani ilişkiler fert düzeyinde devam eder. Bizler insan olmamızın gereğini dostumuza karşı yerine getirdiğimiz gibi düşmanımıza karşı da yerine getirmek zorundayız. Rabbimizin:  “Olur ki Allah sizinle düşman olduklarınız arasında yakında bir dostluk meydana getirir. Allah, her şeye gücü yetendir. Çok bağışlayan ve çok esirgeyendir.” (Mümtehine 60/7) emrini unutmamalıyız.