Sözünde durmak insan ile ilgili bir husus ve konudur. İnsanın dışındaki bir yaratılmış için verdiği sözden hesaba çekilmesi kesinlikle söz konusu değildir. Bunun böyle olmasının nedeni ise insanın konuşma özelliğine sahip olmasından kaynaklanmaktadır. Şayet konuşma gibi bir vasfımız olmasaydı o zaman verdiğimiz sözlerden bir birimize karşı ahlaki bir sorumluluğumuzda olmayacaktı.
Verdiği sözde durma eylemi güvenilir olma kavramıyla da ilgilidir. Araf suresinin 68. Ayetinde: “Rabbimin mesajlarını size tebliğ ediyorum. Ben sizin için güvenilir bir öğüt vericiyim.” Kendi dışımızdaki insanların güvenini kazanmanın başta gelen şartlarından biriside onlara verdiğimiz sözlerin yerine getirilmesiyle doğrudan ilgilidir. Meariç suresi ayet 32. “ Kendilerindeki emanetlere ve verdikleri sözlerine sadık kalırlar.”
Allah kendisine seçmiş olduğu elçilerinin tamamını yaşadıkları toplumların en doğru sözlülerinden ve güvenilir insanlarından seçmiştir. Bunun ön güzel örneği son elçi Muhammed as. Toplumu tarafından daha elçi seçilmeden” Muhammedül emin” Güvenilir ve kendisinden emin olunan insan olarak bilinmesi ve tanınmasıdır. Allah’ın elçilerini kendilerine örnek alan Müslüman toplumların bu önemli konuyu ne kadar hayatlarına yansıttıkları da ayrıca bir tartışma konusudur. Bu konuda inananlar üzerinden verilmesi gereken örneklerin ne yazık ki “Alman ve Fransız “ kâfirleri üzerinden bizler şöyle şöyle yapar iken gavur şöyle yapıyordu diyerek anlatılanlara nasıl şahit olduğumuzu bilmiyorum söylemeye gerek var mı?
Kardeşlerim unutmayalım ki insanlar verdikleri sözlerden ve ortaya koymuş oldukları davranışlardan dirilme gününde mutlaka hesaba çekileceklerdir. Bundan dolayıdır ki “ ağzımızdan çıkanı kulağımız duymalıdır” sözü boşuna söylenmemiştir. Hesaba çekileceğimiz bir konuda hesaba çekilmeyecekmiş gibi yaşamak ve konuşmak akıllı özelliklede inandığını söyleyenlerin özelliklerinden olamaz.
Peki! Söz vermek ve sözünde durmak ne demektir? Yaratılmış olan insanoğlu kendisini yaratana karşı mutlak manada sorumludur. Yaratıcı yarattığı insana nelerden sorumlu olduğunu belirtmek için melek Cebrail aracılığıyla yine kendileri gibi bir insan olan elçiler seçmek suretiyle onlar hakkındaki kanunlarını ortaya koymuştur. Bu kanun ve kuralları diğer bir ifade ile onların beğenisine sunmuştur. Dileyen kabul edecek dileyende inkâr edecek kadar akıl ve zamanla donatılmıştır. Diğer bir ifadeyle Allah ilk insan ve ilk peygamber Hz. Adem den başlayarak son elçi Muhammed as. İle gönderdikleri vahiyler ile söz almıştır. Akıl ve yaşanılacak bir ömür verilmeyen hiçbir sözden de sorumlu tutmamıştır.
Bu gün Allah Kuran ile insanlardan söz almıştır. İman edenler verdikleri sözlere ve ahitlerine Kuran esas alınarak hesaba çekileceklerdir. Kuranı kabul edip söz veren inanmışların artık keyfi davranmaları ve verdikleri sözlerden dönmeleri asla olacak şey değildir. İnsanlık tarihi boyunca verdiği sözleri tutmayıp sözünden en çok dönen bir kavim vardır ki oda İsrail oğullarıdır. Dönek kibirli ve söz dinlemez bir topluluk olarak sürekli uyarılmışlar ve türlü türlü azaba uğratılmışlardır. Bakara suresi 40. ve 80. Ayetler maksadımızı yeterince ifade etmektedir. “ Ey İsrail oğulları! Size verdiğim nimeti hatırlayın. Bana verdiğiniz sözleri yerine getirin ki ben de size verdiğim sözü yerine getireyim. Yalnız benden korkun.” Rabbimiz sözünde durmayı gerektiren konuya esas olacak emir ve yasaklarını da açıklayarak yarattığı insana da yardımcı olmuştur. Bakara 83. Ayette bu konuda verilen sözlerin neler olduğunu da hem İsrail oğullarına hem de bizlere şöyle hatırlatmaktadır. “Biz İsrail oğullarından, Allah’tan başkasına ibadet etmeyeceksiniz, anne, babaya, yakınlara, yetimlere, yoksullara iyilik edeceksiniz, herkese güzel sözler söyleyeceksiniz, namazı kılacaksınız, zekâtı vereceksiniz” diye söz almıştık. Sonra pek azınız hariç, yüz çevirerek sözünüzden döndünüz.” Bu ilahi ikazı başına ey inandığını söyleyip sonra da verdiği sözden dönenler diye bir kez daha okumanızı tavsiye ederim.
Söz verip sözünde durmak iman edenlerin en başta gelen özelliklerinden sayılmıştır. Ey iman edenler ahitlerinizi yerine getirin. Maide 1. Ayeti bu konuya bir delil olarak kabul edile bilinir. Verilen sözler sahibini sorumlu duruma düşürür. Zira hayvanlar boynuzlarından insanlar ise sözleri ile bağlanırlar. Verdiği sözde durmak sahibinin Allah’tan korkma bilinç ve şuuruna sahip olduğunun da bir göstergesidir. Nisa 76. Ayet. Verdiği sözleri yerine getiren inananların özelliklerinden bir kaçını ise şöyle özetlemek mümkündür.
1-Verdiği sözleri yerine getiren inanmışlar kesin ve yakin olarak Allah’a onun gönderdiklerine iman etmişler ve kendilerine indirilen kitaptan da nasiplerini almışlardır. Maide-152
2- Söz verip sözünde duranlar aynı zamanda Allah için hicret etmeyi, mallarıyla, canlarıyla Allah yolunda cihat etmeyi kendilerine sığınan din kardeşlerine kucak açan ve yaptıkları sözleşmelere bağlı kalanlardır. Enfal-72
3- Söz verip sözünde duranlar Allah ile bir ticaret yapmışlardır ve bu ticaretin karşılığında canlarını ve mallarını önce Allah’ın rızası sonrada cennet karşılığında satmışlardır ve bu alış veriştende asla pişman olmayanlardır. Tevbe-111
4- Verdikleri sözü yerine getirenler karşı taraf bozmadığı sürece antlaşma kurallarına uyup bozmayanlardır. Rad-20
5- Söz verip verdikleri sözleri yerine getirenler sık sık yemin etmezler, ipliğini kuvvetle büktükten sonra bozan kadınlar gibi olmazlar. Burada hanım kardeşlerimiz alınmasın Allah böyle bir eylemin bükülen ipliğin açılmasının ne kadar zor olduğunu söylemek istemiştir. Nahl-91
6- Söz verip sözünde duranlar emanetlere ihanet etmezler, yetimin malına asla dokunmazlar bilinen örf hariç asla o mallardan bir menfaat temin etmezler. Zira onlar verilen sözün bir sorumluluk getirdiğine kesin olarak iman ederler. İsra-34
7- Söz verip sözünde duranlar Allah katında bir değeri olmayan boş söz ve davranışlardan kesinlikle uzak dururlar. Zira onlar ancak hakkı ve sabrı tavsiye ederler.
8-Söz verip sözünde duranlar hak ve hakikat davası olan İslam söz konusu ise hiçbir sorumluluktan ve görev almaktan kaçınmak için bahaneler ortaya koymazlar. Mesela evimde hanımım yalnız akşamları korkuyor yalınız kalamıyor gibi. Ahzap-15.
9-Sözünde duranlar şahitlikleri dosdoğru yapan kimselerdir. Kendi yakınları bile olsa doğruyu ifade ederler. Namazlarını titizlikle korurlar. Meariç-32-33.
10- Söz verip sözünde duranlar Allah’ın indirdiği Kuran’a karşı kalplerinde derin bir ürperti hissedip duyarlılığı en üst seviyede olanlardır. Zira onların kalpleri ancak Allah’a teslim olmakla huzura kavuşanlardır. Rad-28
Evet,
Söz verip sözünde durmayanlara gelince aklımıza münafıkların gelmemesi içten bile değildir. Zira onlar: Konuştukları zaman yalan söylerler, söz verip sözlerinde durmazlar birde emanetlere ihanet ederler. Sözlerinde samimi olmayanlar sık sık yemin edip sürekli Allah’ı kendilerine şahit tutarlar. Unutmayalım ki tarih verdikleri sözde duranları da sözünden dönüp dün dündür bu gün ise bu gündür diyenleri de kaydetmiştir. Yalnızca tarih değil meleklerde kaydetmiştir. Amel defterlerimiz verdiğimiz sözlerin ve davranışlarımızın tamamı değil mi? Ahiretlerini unutanlar verdikleri sözleri de unutanlardır. Zira bunlar hesap verme duyarlılığı en az olan insanlardır. Verdikleri sözleri yerine getirenlerden olmak dilek ve temennisiyle. Allah’a emanet olunuz.
