Faiz İşleminin Günahı Kimin Boynuna?

İnternet ortamında yazıştığımız biri faizle il­gili düşüncesini bizimle paylaştı. Ancak anlayış alışılmışın dışında bir algıyı ortaya koyuyordu. Bu paylaşımın ilgili kısmını size gönderiyorum. Bu anlayış doğru mudur? Değilse İslam açısından doğrusu ne­dir?

Yazıştığımız kimse faiz ile ilgili düşüncesini şöyle açıklıyor:

“Faiz nedir ?..

Konuyu Finans üzerinden ele alacağız çünkü günümüzde alışveriş aracı finanstır (kağıt para, al­tın, gümüş vb)…

Faiz; finansal borçlanmalarda sermaye sahi­binin, borç verdiği kişiden borç verdiği anaparanın dışında belli bir vadede belli bir oranda talep ettiği ücrettir…

Faiz hangi tarafın üzerinde taalluk eder ?..

Faiz, onu talep eden ve alan kişi üzerinde ta­alluk eder, çünkü faiz artı paradır artı parayı kim kasasına indiriyorsa faiz o kişiyi bağlar. Faiz borçlu kişi üzerinde taalluk etmez çünkü borçlu kişi artı parayı kasasına indirmiyor, aksine ana borcun dı­şında fazladan bir yükün altına sokulmuş ve zulme uğramıştır…

Vaziyet bundan ibaret olduğu için yüce Rab­bim Bakara 278 ve 279’da şu ifadeleri geçmiştir…

“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve eğer gerçekten iman etmiş kimselerseniz, faizden geriye kalanı bırakın.” 278…

“Bundan sonra eğer (bunu) yapmazsanız, o zaman Allah ve O’nun Resul’ü tarafından savaşa maruz kalacağınızı bilin. Ve şayet tövbe ederseniz o takdirde ana malınız (sermayeniz) sizindir. (Böyle­ce); Zulmetmezsiniz ve zulmedilmezsiniz.” 279…

İşte ayetlerde görüldüğü gibi yüce Allah sermaye sahipleriyle borçlu kimseleri açıkça tas­nif etmiştir, “faiz almaktan vazgeçerseniz borçluya zulmetmezsiniz, anaparalarınız da sizindir böylece sizde zulme uğramazsınız”, daha ne desin diyece­ğini açıkça demiştir yerin göğün İlah’i, demek ki; tarafların arasındaki zulüm aracı “FAİZDİR” yukarı­da belirttik faiz, sermayeyi borç olarak verenin üze­rinde hüküm bulur, borçlu olanın değil… (bu ifade ile faiz verenin mesuliyeti yoktur demeye getiriyor. Bütün günah alanın üzerine olurmuş!..)

Cevap: İslam son nebinin hayatında 23 yılda tamamlanmıştır. Yani elimizde tuttuğumuz Kur’an bir günde gelmemiş; yaşanan hayatın seyri içerisin­de 23 yılda Allah Teâlâ’nın uygun gördüğü zaman diliminde uygun gördüğü kadar ayet ayet indirilerek tamamlanmıştır. Bu nedenle gelen ayetlerin o gün yaşanan hayatla doğrudan ilişkili bir yanı bulun­maktadır. Bu durumdaki Faiz ile ilgili ayetlerde bun­dan müstağni değildir. Cahiliye döneminde var olan faiz uygulaması, İslam geldikten sonra da uzunca bir dönem varlığını sürdürmüştür. Umumi yasak Mekke’nin fethinden sonra Veda haccından önce gelmiştir. Faiz uygulaması yaklaşık İslam’ın 21-22. Yıllarına kadar devam etmiştir. Hz. Abbas Mekke’nin fethinden sonra Medine’ye gelmişti. Burada da Hz. Halit ile birlikte Faizcilik yapıyorlardı. Faizi yasakla­yan ayetler geldikten sonra bu işi bırakmak zorunda kaldılar. Peygamberimiz de Faiz olayını ilk olarak en yakın akrabası olup bu işle uğraşan amcası Abbas’ın üzerinde uyguladığını veda hutbesinde tüm ümme­te duyurmuştur. Onun için “Faizden kalanı bırakın” emrinin ifade ettiği şey budur. O güne kadar uygulana geldiği için bir anda yasa uygulamaya giriyor. İşte o andaki alacakların durumu ile ilgili uygulama­nın nasıl olacağını açıklıyor. Yasak gelmeden bir gün önce tahsil edilen edilmiş. Bunlarla ilgili bir şey söz konusu değil. Fakat tahsil edilmeyenler önce karar­laştırılmış da olsa artık bırakılacak demektir.

“Ey iman edenler! Allah’tan korkun. Eğer gerçekten inanıyorsanız, mevcut faiz alacaklarınızı terk edin.”(Bakara 2/278)

“Eğer böyle yapmazsanız, o halde Allah ve O’nun elçisi tarafından bir savaş açılacağını bilin. Eğer tövbe ederseniz, anaparanız sizindir. Ne hak­sızlık etmiş, ne de haksızlığa uğramış olursunuz.” (Bakara 2/279)

Burada hitap iman edenlere ve paralarını fai­ze verenlere yapılmaktadır. Çünkü cahiliye anlayışı­nın bir uzantısı olan faiz olayı henüz yasaklanmadığı için o güne kadar alıp veriyorlardı. Muhammed (as) ın Amcası Abbas Mekke’nin fethi sırasında hicret ederek Medine’ye gelmişti. Buradaki hayatında da faizle iştigal ettiği için Resulullah iki yıl sonra veda hutbesinde Müminlere hitap ederken: “Faizin her çeşidi yasaklanmıştır ve ayağımın altındadır. İlk kal­dırdığım faiz Amcam abasın faizidir” buyurmuştu. Burada da görüldüğü gibi yine faizi belirleyen ve alan olarak Amcası Abbas’ın ismini veriyor. Faizi ve­renler olarak “amcama faiz vermek durumunda olan falanın filanın vereceği faizi verdirmedim” demiyor. Çünkü bu olayda asıl etken borç istenen insan, borç isteyene şartlarını istediği gibi dayatmaktadır. Faizi isteyen borç veren kimsedir. Faizi alan da, vazgeçecek olan da odur. Onu için hitap olayın öznesi olan alan şahsadır. Yine ayetin devamında:

“Eğer böyle yapmazsanız, o halde Allah ve O’nun elçisi tarafından bir savaş açılacağını bilin. Eğer töv­be ederseniz, anaparanız sizindir. Ne haksızlık et­miş, ne de haksızlığa uğramış olursunuz.”

Ey faiz alanlar! Konulan bu yasaya uymayacak olursanız Allah ve Resulü tarafından sizlere savaş açılacağını bilin! Bunun sonucu budur. Ona göre ayağınızı denk atın Allah ve Resulüne karşı sa­vaşanların akıbetini her gün görüp duruyorsunuz.

“Eğer bu işten vazgeçer teslim olursanız ana­paranız sizindir.” Yani sizin hakkınız olan anaparanıza her hangi bir halel gelmeyecek demektir.

Bu güne kadar yasaklayıcı bir hüküm olma­dığından geçen geçmiştir. Ancak henüz tahsil edil­memiş olanlarla ilgili uygulama sadece anaparanı­zı alacak faizi bırakacaksınız. “Böyle yaparsanız ne zulmetmiş nede zulme uğramış olursunuz.” Faiz alarak zulmetmemiş, Anaparanızı da tahsil edece­ğiniz için zulme uğramamış olursunuz. Karşı taraf da borç almış olduğu kadarını ödeyeceği için zulme uğramamış olacaktır.

Devamındaki ayette ise Borç alan kimsenin durumunu önemseyerek:

“Eğer borçlu darlık içindeyse, ona kolayca ödeyebileceği bir süre tanıyın. Ve bu gibi borçlulara alacağınızdan vazgeçip bağışlamanız, eğer bilirse­niz sizin için daha hayırlıdır.” (Bakara 2/80) buyurmak suretiyle yere düşmüş olan ihtiyaç sahiplerini ayağa kaldıracak bir öneride bulunmaktadır.

Tüm bu söylenenlerden sonra “Faiz alanın üzerinde hüküm bulur faizi verene bir günah yok” gibi bir anlayışı ortaya koymak, ayetlerin maksadı­nı tersine döndürmek olur. Akıl sahiplerinin durup düşünmesi gerekmez mi? Bu yasaktan sonra Parası olan Müslümanların faiz almaları haram olduğu­na göre; fakir Müslümanların gayri Müslimlere faiz ödeyerek borç almalarına Allah ve Resul izin vermiş midir!? Eğer faiz vermenin Allah indinde mesuliyeti olmasa idi; Müslümanlar da gayri Müslimlere faiz vererek faizle borç alırlar, günahkâr da olmazlardı! Aksine Resulullah’ın: Alan, veren, şahit olan, yazan ve bu muameleye razı olanların hepsinin bu hüküm­lerde ortak olduğunu söylediği rivayeti vardır. Alış veriş tabiatı gereği iki kişi arasında yapılır. Parasını faizi veren olmaz ise, talep eden kimden alacak? Bu nedenle yasak bir fiilin bir tarafı haram diğer tarafı helal olması abes olmaz mı? Faiz vermek masumlu­ğu gerektirse idi, o günden sonra tüm Müslümanlar gayri Müslim zenginlerden faiz vererek borç almaya devam etmezler mi idi? Tarihte böyle bir uygulama­dan söz edilmiş midir?

“Siz; insanlara iyiliği emreder de, kendinizi unutur musunuz? Hâlbuki kitabı da okuyorsunuz, hiç aklınızı başınıza almayacak mısınız?” (Bakara 2/44 )

Faiz alanları bu kadar teşhir eden Allah, faiz verenlere cennet mi vaat ediyor? Onlarda faizcilere fırsat veren ve bu işin devamını sağlayan taraf değil midir? Bu nedenle bir haramı yapan, yardımcı olan, şahidi ve kâtibi olan herkesin günahtan payı olma­yacak mıdır? Yani onlar sütten çıkmış ak kaşıklar mı? Faizi teşvik eden şey borçlanmaya olan tevessül değil midir? Değil faizle normal karzı hasenle de olsa borçlu bir hayat yaşamayı Resulullah hiçbir za­man tasvip etmemiş; borçlu olanın borcunu üslenen olmadığı zaman onun cenazesini kıldırmamıştır.

Cabir bin Abdullah Resulullah (as) den şöyle rivayette bulunuyor: “Faizi yiyene, şahidine, kâtibi-ne Allah lanet etsin bunların hepsi müsavidir” bu­yurdu denilmiştir. Benzeri hükümler, haram kılınan şarap, kumar, zina ve benzeri haramlar için de ge­çerlidir. Bunları yapan, yapmaları için zemin hazırlayan, yapılmasına mani olmayıp rıza gösteren her­kes bu günaha ortaktır. Üzümünü şarap fabrikasına veren bağcı, fabrikada üreten fabrikatör, taşıyan nakliyeci, satan bayi ve son olarak içen kimse bu haramdan payını almaktadır. Şer böyle olduğu gibi hayırda böyledir. Bir hayrın icrasında kimin ne kadar dahli varsa o kadar da ecri vardır.

Bir esnafın dükkânında bulunduğum bir anda oraya uzun boylu, sakallı ve güzel okular sürünmüş biri gelmişti. Adam gittikten sonra bana tanıdın mı bunu dediler? Ben de hayır tanımadım deyince; Memlekette tanınan Meşhur bir meyhaneci imiş ve Beş vakit namazını da kılarmış. Ben de nasıl oluyor bu hem naz kılıyor hem meyhane mi işletiyor deyin­ce? Bunun üzerine adamın anlayışını anlattılar: “Ben namazımda niyazımdayım ben bunları yapmıyorum sadece mekân ve imkân hazırlıyorum onlarda içiyorlar kumarını oynuyorlar. Benim ne günahım var ben onları zorla yaptırmıyorum ki! Bunu ben yapmasam başkası yapacak onlar yine içip oynayacaklar. Bu işi ben yapıyorum paralarını ben kazanıyorum” şeklin­de garip bir anlayışla kendini savunuyormuş. Böyle bir mantık olur mu? Bir yanlışın icrasında kimin bir payı varsa hepsi dahli kadar mesuliyet taşımaktadır. O gün de işlerine gelmeyen Yahudiler “Faiz de alış veriş gibidir” demeleri sebebiyle Allah Teâlâ’nın ta-zirine muhatabı olmuşlardı:

“Riba (faiz) yiyen kimseler, şeytan çarpan kimse nasıl kalkarsa ancak öyle kalkarlar. Bu ceza onlara, « faiz de alışveriş gibidir» demeleri yüzün­dendir. Oysa Allah, alışverişi helal, faizi de haram kılmıştır. Bundan böyle her kim, Rabbinden kendi­sine gelen bir öğüt üzerine faizciliğe son verirse, geçmişte olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm de Allah’a kalmıştır. Her kim de yeniden faize dönerse işte onlar cehennem ehlidirler ve orada süresiz kalacaklardır.” (Bakara 2/275)

Henüz faiz yasaklanmadan Müslümanlardan sermayesi olanlar, biz de paramızı faize verelim de geliriyle savaş için hazırlık yapalım teklifinde bulununca Allah Teâlâ da şu ayetle cevap vermiştir: “Allah faizi mahveder, oysa sadakaları bereketlendirir. Allah günahta ve inkârda direnen hiç kimseyi sevmez.” (Bakara 2/276)

“İnsanların mallarında artış olsun diye ver­diğiniz herhangi bir faiz, Allah katında artmaz. Allah’ın rızasını isteyerek verdiğiniz zekâta gelince, işte zekâtı veren o kimseler, evet onlar (sevaplarını ve mallarını) kat kat arttıranlardır.” (Rum 30/39)

Bu nedenle Müminler işlerini meşru bir an­layışla meşru bir zemin üzerine kurarak helalinden kazanmanın yolunu tutarlar. Az olsun helal olsun anlayışı onların şiarıdır. Şiarı meşruiyet olan mü­minlere selam olsun diyor, Hepimizi Allaha emanet ediyoruz.