BÜYÜK ŞEYTAN AMERİKA-TÜRKİYE VE NATO ZİRVESİ -Ankara’da Yeni Güvenlik Mimarisi mi Kuruluyor?-

Bilindiği üzere 7-8 Temmuz 2026’da Ankara’da 32 ülke liderinin katıldığı 36. NATO Zirvesi yapıldı.Bu zirve NATO 3.0 olarak adlandırıldı. “NATO 3.0”, NATO’nun yalnızca Avrupa savunmasına odaklanan bir ittifaktan, küresel ölçekte büyük güç rekabetine ve yeni teknoloji alanlarına hazırlanan bir güvenlik mimarisine evrildiğini anlatmak için kullanılan bir ifadedir.

NATO 1.0, 2.0 ve 3.0’ı kısaca özetleyelim:

NATO 1.0 (1949-1991)-Soğuk Savaş NATO’su

Bu dönem, NATO’nun kuruluşundan Sovyetler Birliği’nin dağılmasına kadar sürer.

Özellikleri:

• Temel amaç Sovyet saldırısını caydırmaktı.
• Avrupa’nın savunmasına odaklanıldı.
• Nükleer caydırıcılık en önemli unsurlardan biriydi.
• Ünlü 5. Madde (“Bir üyeye saldırı, tüm üyelere saldırıdır.”) bu dönemin merkezindeydi.

NATO 2.0 (1991–2022) – Soğuk Savaş Sonrası Dönem

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından NATO yeni görevler üstlendi.

Özellikleri:

• Barışı koruma operasyonları.
• Terörizmle mücadele (özellikle 11 Eylül 2001 sonrası).
• Siber güvenlik ve korsanlıkla mücadele.
• Balkanlar, Afganistan gibi NATO bölgesi dışındaki operasyonlar.

Bu dönemde NATO, yalnızca bir savunma ittifakı olmaktan çıkıp küresel güvenlik aktörü haline gelmeye çalıştı.

NATO 3.0 (2022-Günümüz)

Bu kavram özellikle Rusya Federasyonu Silahlı Kuvvetleri’nin 2022’de Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinden sonra kullanılmaya başlandı.

Başlıca özellikleri:

• Avrupa’nın yeniden savunulmasına odaklanma.
• Rusya’nın doğrudan ve uzun vadeli tehdit olarak tanımlanması.
• Çin’in teknolojik ve stratejik etkisinin güvenlik gündemine alınması.
• Siber saldırılar, uzay güvenliği, yapay zeka ve kritik altyapıların korunması.
• Doğu Avrupa’da daha fazla asker ve teçhizat konuşlandırılması.
• Savunma sanayii üretiminin artırılması.

Eskiden NATO’nun ana odağı büyük ölçüde Avrupa ve Rusya idi. Son yıllarda ise Çin, askeri modernizasyonu, siber faaliyetleri, uzay kabiliyetleri, kritik teknolojiler, tedarik zincirleri üzerindeki etkisi nedeniyle NATO zirvelerinde daha fazla ele alınmaktadır. NATO, Rusya ile Çin arasındaki artan stratejik iş birliğini Avrupa ve Asya güvenliği ile ilişkili olarak değerlendirmektedir. Rusya Avrupa’da NATO için askeri tehdit oluştururken, Çin Hint-Pasifik’te ABD ve müttefikleri açısından uzun vadeli stratejik rakip olarak görülmektedir. Hint-Pasifik açısından NATO zirvelerinin önemi, NATO’nun bölgeye askeri olarak genişlemesinden ziyade küresel güvenlik gündemini Avrupa ile Hint-Pasifik arasında daha bağlantılı görmeye başlamasıdır.

Tam da bu noktada ABD’nin Hint-Pasifik’te Rusya ve Çin’e karşı, ılımlı laik, muhafazakar demokrat Türkiye’ye olan ihtiyacı gündeme gelmektedir.Bu ihtiyacın sebeplerine burada değinelim. ABD uzun süredir stratejik önceliğini Hint-Pasifik’e vermektedir. Avrupa’nın güvenliğinde NATO müttefiklerinin, özellikle de Türkiye gibi güçlü ordulara sahip ülkelerin daha fazla sorumluluk üstlenmesi, ABD’nin Asya’ya daha fazla askeri ve diplomatik kaynak ayırmasına yardımcı olabilir.Türkiye Karadeniz-Kafkasya arasında kritik bir konumdadır. ABD açısından Türkiye’nin bu bölgelerdeki rolü, Rusya’nın hareket alanını sınırlandırabilir. Bu da ABD’nin Çin’e odaklanmasını kolaylaştıran dolaylı bir etkidir. Çin, Asya ile Avrupa arasındaki ekonomik etkisini artırmaya çalışırken Türkiye, Orta Koridor gibi alternatif ulaşım ve enerji güzergahlarında önemli bir geçiş ülkesidir. ABD ve Avrupa, bu tür alternatif koridorların gelişmesini stratejik açıdan değerli görmektedir. Türkiye’nin gelişen savunma sanayii, NATO’nun genel kapasitesine katkı sağlayabilir. NATO’nun Avrupa’da daha güçlü olması, ABD’nin Hint-Pasifik’e daha fazla odaklanabilmesine dolaylı destek verir.Bununla birlikte Türkiye bir taraftan da Rusya ve Çin ile denge politikasıyla ilişkilerini sürdürmekte, Hint-Pasifik konusunda NATO’nun ortak kararlarını desteklerken bölgesel gerilimleri de tırmandırmamaya özen göstermektedir.

NATO Zirvesine NATO üyesi olmamasına rağmen IP-4(Indo-Pacific Four-Hint-Pasifik Dörtlüsü)olan 4 ülke de katılmıştır.Bu ülkeler Avustralya, Japonya, Güney Kore ve Yeni Zelanda’dır. IP4 ülkeleri NATO üyesi değildir ve NATO’nun 5. Madde kapsamındaki kolektif savunma garantisinden yararlanmazlar. Ancak bu ülkelerin zirvelere düzenli davet edilmesi, NATO’nun güvenlik gündeminin Avrupa’nın ötesine uzandığını ve özellikle Çin, Rusya, siber tehditler ile kritik teknolojiler gibi konularda Avrupa ve Hint-Pasifik ülkeleri arasında daha yakın stratejik koordinasyon kurmayı hedeflediğini göstermektedir.

Zirve, 5 maddelik sonuç bildirgesinin yayımlanmasıyla sona ermiştir.5. madde “Müttefikler, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini yinelemekte ve İran’ı Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisine tam anlamıyla saygı göstermeye çağırmaktadır” demektedir. Bir NATO zirvesinde ilk defa İran tehdit olarak bildirgeye girmiştir.

Sonuç olarak bu son NATO Zirvesiyle bir kez daha gördük ki dünyadaki güç dengeleri değişse de güçlünün haklı olduğu bir dünyada yaşamaktayız. Bunu ortadan kaldıracak tek yol ise İslam’ın bir güç olmasından geçmektedir.