Ahmet Elvan/Yozgat
Soru : İslam’a göre şehitlik nedir ve İslam bu unvanı kimlere vermektedir?
Cevap: Şehit, kelimesi Kur’an’da elliden fazla yerde geçmektedir. Çoğulu ise şühedadır. Bu kelime Allah’ın isim sıfatlarından olan şehit olarak da bir çok yerde geçmektedir.
Şehidin kelime anlamı şahit, tanık, bir şeyin aslını ortaya koymada kendisine başvurulan şeydir.
Allah adaleti ayakta tutarak, kendisinden başka ilah olmadığına şahitlik etmiştir. Melekler ve ilim sahipleri de öyle. O’ndan başka ilah yoktur. O güçlüdür, hikmet sahibidir. (Ali İmran 3/18)
Konumuzu ilgilendiren şehitlik, bu anlamda malıyla ve canıyla Allah’ın varlığını ve birliğini ispat için çalışan ve onun dinini yüceltmek için savaşan kimselere, gayretlerini kanlarıyla mühürlemiş olmaları nedeniyle Allah’ın verdiği bir unvandır. İslam’da Allah için yapılan hiçbir amel karşılıksız kalmayacaktır. Ancak bütün varlığını Allah yolunda tüketen kimselere Allah, şehitlik unvanını layık görmüş ve şöyle buyurmuştur:
“Allah yolunda öldürülenlere ‘ölüdür’ demeyin. Aslında onlar diridirler fakat siz farkında değilsiniz.”(Bakara 2/154)
“Allah yolunda öldürülür veya ölürseniz, Allah’ın bağışlaması ve rahmeti onların topladıklarından daha iyidir.”(Ali İmran 3/157)
Her toplum, vatanı milleti, inancı ve çıkarları için her şeyi yapmayı göze alır ve bunlar için savaşır, ölür veya öldürür. Burada Müslüman’ı farklı kılan olay, bunların tümünü Allah için ve Allah’ın istediği gibi yapmış olmasıdır.
Cihadı meslek edinen müminler, hayatı kuşatıcı olarak cehd ve gayretlerini her zaman ve her zeminde sürdürmeleri nedeniyle, savaşta veya savaşın dışında da olsalar, Allah yolunda oldukları sürece ölmeleri veya öldürülmeleri halinde (Ali İmran 3/157) Allah’ın rahmet ve bağışlaması onlar içindir.
“Sakın Allah yolunda öldürülenleri ölü sanma, aksine onlar diridirler. Rableri katında rızıklandırılmaktadırlar.”(Ali İmran 3/169)
“Onlar, Allah’ın kendilerine verdiği nimetten dolayı sevinç içinde olup, arkalarından henüz kendilerine katılmamış bulunanlar için de korku olmadığına, onların da üzülmeyeceklerine sevinirler.”(Ali İmran 3/170)
Dünyadaki tüm sevdiklerini geride bırakıp ölümle kucaklaşan Müslümanların kavuştukları nimet ve sevincin büyüklüğü yanında, kendilerini akıbetin güzelliği de onları sevindirmektedir. Bu ifade, aynı zamanda hayatta olanlar için de bir teşviktir.
“Öyleyse, dünya hayatına karşılık ahireti satın alanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Kim Allah yolunda savaşırsa ister ölsün ister galip gelsin. Biz ona büyük bir ödül vereceğiz.”(Nisa 4/74)
“Onlar yaralandıktan sonra da Allah ve elçisinin çağrısına uymuşlardı. Onlardan güzel davranan ve Allah’a saygılı olanlara büyük bir ödül vardır.”(Ali İmran 3/172)
Bu ayetlerin tümüne baktığımızda şunu görürüz; İslam’ın şehit diye nitelediği insanlar, kendi iradeleriyle Allah’ın dininin ve isminin yücelmesi için dünya hayatına karşılık ahireti satın alanlardır. Allah yolunda ölmeyi yaşamaya tercih eden kimselerdir.
Bunun dışında herhangi bir sebeple ölen ve mümin olanlar, elbette Allah için ne yaptıysa ecrini eksiksiz alacaktır. Allah kimsenin hakkını ketmedici değildir. Burada Allah yolunda savaşanlardan bahsedilmektedir. Bu savaşa katılmayanlar ne sebeple ölürse ölsün ölüm sebebi, İslam’ın şehitliği için yeterli değildir. İnsanın ne için ve kimin yolunda savaştığı önemlidir. İşin can alıcı noktası da burasıdır.
Bu kavramın içinin boşaltılmasına gelince bunu düşünmenin gereğine inanıyoruz. Örneğin “Din” kavramı hem Hak hem de Batıl din için kullanılan bir kavramdır. Hem ilahi hem de beşeri dinler için kullanılmaktadır. Din demek İslam dini anlamına gelmemektedir. Bu nedenle din teriminin önüne onu niteleyici bir kelime getirmek zorundayız. Din genel bir anlam ifade ettiği içindir ki “Allah indinde din İslam’dır”.(Ali İmran 3/19) İslam, özel, din ise geneldir. Yine Kur’an’da kullanılan hizb kelimesi de aynıdır. Hizb, grup, parti, taraf anlamında kullanılan bir kavramdır. Başına onu niteleyen bir kelime gelmeden kimin tarafı, partisi, grubu olduğu belli değildir. Allah Kur’an’da hem hizbullah, hem de hizbuşşeytan olarak hizb kelimesini kullanmaktadır. Allah’ın hizbi, şeytan’ın hizbi şeklinde. Hizb’in kimi ifade ettiği kendini niteleyen kelime ile belirlenmektedir.
Şehit kavramına da böyle yaklaşmak mümkündür. Neyin ispatı için canını vermiş ise onun şehidi olması gayet doğaldır. Onun için şehidin önüne getirilen kelime ona anlam kazandırmaktadır (devrim şehidi, demokrasi şehidi gibi).
İnsan, şehitliği de kimin adına gerçekleştirmiş ise onun şehidi olacaktır. Bu nedenle Allah, “Allah yolunda öldürülenlere ölü demeyin. Allah yolunda ölür veya öldürülürseniz” şartını koyuyor. Bu ifadeleri dikkate aldığımızda diğer yollarda ölen ve öldürülenler bu müjdenin dışındadır. İnsanlarda yol da çok, yön de. Kim ne yola ve yöne gidiyorsa o yolun ve yönün şehididir. İslam’ın şehidi olmak gibi bir iddia ancak Müslümanlara sevimlidir, diğerleri bunu kendileri için davaya ihanet sayarlar.
Hal böyle olunca dileyen dilediğinin şehidi, gazisi ve taraftarı olmada hürdür. Olaya bir de böyle bakarak değerlendirmek gerekir.
Soru : Şehit olmak için zûlmen öldürülmek ve buluğ çağına gelmek mi lazım?
Cevap: İslam’da şehit olmanın şartı ne zulmen öldürülmüş olmak ne de buluğ çağına gelmiş olmaktır. Akıl sahibi bir Müslümanın kendi iradesiyle Allah yolunda cihad etmeyi kabul etmek ve Allah adının yüceltilmesini de gaye edinmiş olmaktır. Bu yolda bu gaye için ölen ve öldürülen kimse, İslam’ın şehitlik sıfatına ulaşmış olur.
İslam tarihinde Kuzman olayı anlatılarak örnek gösterilir. İslam devletinde ve peygamberin komutasında savaşmasına rağmen ölen bu insanın şehit olmadığını söyleyen Peygamberimize sahabe sorar, “niçin ya Resulullah?”
Peygamberimiz de şöyle açıklar:
Uhud savaşına çıkan İslam ordusuna katılmayan Kuzman’a Medine kadınları takılır. “Erkeksen gidip savaşırsın burada korkaklar ve kadınlar gibi dolaşmazsın” diye. Bunu gururuna yediremeyen Kuzman atına atlar ve savaşmaya gelir. Gerçekten de kahramanca savaşır ve ölür. Ancak gururu için savaştığından ve Müslüman da olmadığından İslam’ın şehidi olamamıştır” buyurur.
Bir başka örnekte ise savaşmaya gelen kimse Peygamberimiz’e sorar “Savaşayım mı yoksa iman mı edeyim?” Peygamberimiz de “Önce iman et, sonra savaş” buyurur. O savaşta da şehit olan kimse için Peygamberimiz şöyle buyurur: “Az amel çok mükâfat”.
İnsanların ölüm sebebi çeşitli olabilir. Ölüm sebebini de insanın kendisi seçemiyor. Allah neyi takdir etmişse o oluyor. Kurşunla, kılıçla, bombayla, depremle, sel, yel veya kaza ile parçalanarak ölmüş olmak şahadet sebebi değildir. Ölüm sebebidir. Bunları birbirine karıştırmamak gerekir.
Şahadet, bilerek ve isteyerek Allah için ölümü göze almanın bedelidir.
Soru : Şehitler neden kanlı elbiseleri ile defnedilirler?
Cevap: Hikmetli bir söz vardır “Bazı işler o kadar değerlidir ki o yolda kaybetmek bile büyük bir başarıdır” diye. Üzerinde bulunulan iş o kadar değerlidir ki o yolda olmak ve ölmek de kişiyi tüm varlığı ile değerli hale getirir. Allah şehidin kanını da, canını da tezkiye etmiştir. Bu görüntü dünyada da ahirette de Allah için ölümün göze alınabilirliğinin şahidi, delili ve ispatıdır.
Bu deliller aynen korunarak şehitler kanlı elbiseleri ile defnedilirler. Dirilme gününde de aynı hal ile muallel olacakları ifade edilmektedir.
“Gerçekten ölüleri biz diriltiriz. Onların yaptıkları işleri delilleriyle birlikte biz yazarız. Her şeyi apaçık bir kitapta sayıp yazmışızdır.”(Yasin 36/12)
Bizim için bu işin bileni ve birinci derecede sorumluluğu Resulullah’a Peygamberimiz’e aittir. O’nun sünneti de budur. Bu nedenle şehitleri bulundukları hal ile defnetmek sünnet-i Resulullah’tır.
Peygamber hayattayken yaptığı işlerde yanlışlık varsa Allah tarafından düzeltilir, değilse ilahi onaydan geçmiş, bu işten Allah razı olmuş demektir. Bu minval üzere Bedir şehitleri kanlı elbiseleri ile gömülmüşler, yıkanıp kefenlenmemişlerdi. Allah tarafından tenkit edilmeyen bu davranış onaylanmış olduğu için; Müslümanlar da bu anlayış ve davranışı aynen sürdürmektedirler.
